जनतापत्र, काठमाण्डौं-
नेपालको वामपन्थी आन्दोलन र समकालीन राजनीतिमा नेकपा (एमाले) सबैभन्दा बलियो सांगठनिक संरचना भएको पार्टी मानिन्छ। पछिल्लो समय राष्ट्रिय राजनीतिमा आएको उतारचढाव, २०८२ भदौको ‘जेन–जी‘ आन्दोलनपछिको सत्ता फेरबदल र २०८३ चैतमा सम्पन्न आम निर्वाचनको परिणामले एमालेलाई गम्भीर आत्मसमीक्षाको मोडमा उभ्याइदिएको छ। निर्वाचनमा नयाँ राजनीतिक शक्तिहरूको उभार र एमालेको परम्परागत मतमा आएको गिरावटपछि हालै पार्टीका विभिन्न प्रादेशिक समीक्षा बैठकहरूमा नेतृत्व र कार्यशैलीमाथि प्रश्न उठ्न थालेका छन्।

एमाले कहाँ चुक्यो ?
१. नयाँ पुस्ता र प्रविधिको मनोविज्ञान बुझ्न नसक्नु
पछिल्लो समय सामाजिक सञ्जालमा लागेको प्रतिबन्ध र त्यसपछि सडकमा ओर्लिएको युवा पुस्ताको असन्तोषलाई एमालेले सही ढंगले व्यवस्थापन गर्न सकेन । परम्परागत ‘क्याडर बेस‘ (कार्यकर्तामा आधारित) राजनीतिमा अभ्यस्त एमालेले डिजिटल प्लेटफर्म र युवाहरूको बदलिँदो आकांक्षालाई सम्बोधन गर्न ढिलाइ ग¥यो । फलतः ‘नयाँ भर्सेस पुराना‘ न्यारेटिभमा एमाले रक्षात्मक बन्न पुग्यो ।
२. नेतृत्वको केन्द्रीकरण र आन्तरिक असन्तुष्टि
हालै सम्पन्न प्रादेशिक समीक्षा बैठकहरू (विशेष गरी कोशी र बागमती प्रदेश) मा तल्लो तहका नेता–कार्यकर्ताहरूले पार्टी नेतृत्वको कार्यशैलीप्रति तीव्र असन्तुष्टि पोखेका छन्। नीति र नेतृत्वमा समयसापेक्ष रूपान्तरण नहुँदा पार्टीभित्रै ‘नेतृत्वको विकल्प‘ खोज्नुपर्ने आवाज उठ्न थालेको छ, जसले आन्तरिक लोकतन्त्र संकुचित भएको संकेत गर्छ।
३. सत्ता केन्द्रित अस्थिर गठबन्धन
छोटो समयमै कहिले माओवादी केन्द्र त कहिले नेकासँग समीकरण बनाउने र भत्काउने खेलमा लाग्दा एमालेको राजनीतिक स्थिरताको नारा कमजोर देखियो । २०८२ को राजनीतिक संकटपछि सत्ता गुम्नु र गठबन्धनको निरन्तर फेरबदलले पार्टीको वैचारिक निष्ठामाथि सर्वसाधारणले प्रश्न उठाउने ठाउँ पाए।

४. घोषणापत्र र कार्यान्वयनको खाडल
२०८३ को निर्वाचनका लागि एमालेले ५ लाख रोजगारी र २० खर्बको अर्थतन्त्र जस्ता महत्वाकांक्षी लक्ष्यसहितको ‘डिजिटल गभर्नान्स‘ को एजेन्डा अघि सारेको थियो। तर, विगतमा सरकारमा रहँदा गरिएका प्रतिबद्धता र डेलिभरीको कमजोर रेकर्डका कारण मतदाताले यसलाई ‘पुरानै योजनाको पुनरावृत्ति‘ का रूपमा लिए, जसले गर्दा जनतामा विश्वसनीयताको संकट देखियो।

एमाले कहाँ राम्रो छ ?
१. देशकै सबैभन्दा बलियो सांगठनिक नेटवर्क
नेतृत्वमा जतिसुकै आलोचना भए पनि एमालेसँग देशको भूगोल, टोल र वडास्तरसम्म फैलिएको मजबुत सांगठनिक सञ्जाल छ । जुनसुकै राजनीतिक संकट वा निर्वाचनमा पनि पार्टीको यो ‘ग्राउन्ड नेटवर्क‘ र अनुशासित कार्यकर्ता पंक्ति नै एमालेको सबैभन्दा ठूलो पुँजी हो, जसलाई सजिलै हल्लाउन सहज छैन ।
२. स्पष्ट एजेन्डा र समृद्धिको खाका
नेपाली राजनीतिमा एमाले यस्तो पार्टी हो जसले ‘सुखी नेपाली, समृद्ध नेपाल‘ को नारासहित विकास र पूर्वाधारका एजेन्डाहरूलाई स्थापित ग¥यो। राष्ट्रिय गौरवका आयोजना, सामाजिक सुरक्षा भत्ताको विस्तार, र छिमेकी मुलुकहरूसँगको सन्तुलित सम्बन्ध (विशेष गरी नाकाबन्दीका बेला लिएको राष्ट्रवादी अडान) का कारण एमालेको एउटा ठूलो तप्कामा बलियो ‘ब्रान्ड भ्यालु‘ कायम छ ।
३. स्पष्ट र जबर्जस्त नेतृत्व छवि
अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीसंगै एमालेका नेताहरुको तार्किक क्षमता, वाकपटुता र राष्ट्रियताका मुद्दामा लिने अडानका कारण एमाले समर्थकहरूमाझ नेतृत्वप्रति ठूलो भरोसा छ । संकटको बेला पार्टीलाई एकढिक्का राख्न र कार्यकर्तामा ऊर्जा भर्न सक्ने क्षमतामा एमालेका नेताहरु अग्रणी देखिन्छन्।

४. नीतिगत र वैचारिक स्पष्टता
अन्य दलहरूको तुलनामा एमाले नीतिगत र वैचारिक रूपमा बढी प्रस्ट देखिन्छ। ‘जनताको बहुदलीय जनवाद‘ (जबज) को जगमा संसदीय राजनीति र लोकतान्त्रिक प्रतिस्पर्धालाई आत्मसात् गरेकाले यसको वैचारिक धार संस्थागत छ।

निष्कर्ष
नेकपा (एमाले) सँग राष्ट्र निर्माणको स्पष्ट खाका र बलियो संगठन हुँदाहुँदै पनि बदलिँदो समय, युवा पुस्ताको आक्रोश र डिजिटल युगको गतिलाई समात्न नसक्दा रक्षात्मक अवस्थामा पुगेको देखिन्छ ।
पार्टीभित्र उठिरहेको नेतृत्व रूपान्तरणको आवाजलाई समयमै सम्बोधन गर्दै, सत्ताको अंकगणितभन्दा जनसरोकारका मुद्दामा केन्द्रित हुन सके एमाले पुनः बलियो शक्तिका रूपमा उदाउने सम्भावना सधैं जीवितै रहन्छ। अन्यथा, परम्परागत संगठनकै भरमा मात्र आगामी दिनको राजनीति धान्न एमालेलाई कठिन हुने देखिन्छ ।