जनतापत्र मेलम्ची ।
इन्द्रावती नदीमा माछाको सङ्ख्या घट्दै जाँदा माझी समुदायको परम्परागत जीविकोपार्जन गम्भीर संकटमा परेको छ । नदीमा निर्भर रहेर जीवन चलाउँदै आएका परिवारहरू अहिले वैकल्पिक पेशा खोज्न बाध्य भइरहेका छन् ।

स्थानीय माझीहरूको अनुभव अनुसार केही वर्षअघिसम्म नदीमा सजिलै माछा पाइन्थ्यो। तर अहिले दिनभर प्रयास गर्दा पनि पर्याप्त माछा नपाइने अवस्था आएको छ । यसले उनीहरूको आम्दानीमा ठूलो गिरावट ल्याएको छ ।
माछा घट्नुका कारणमध्ये अव्यवस्थित क्रसर उद्योग प्रमुख रहेको स्थानीयको भनाइ छ। नदीबाट अत्यधिक गिट्टी र बालुवा उत्खनन गर्दा नदीको प्राकृतिक संरचना बिग्रिएको छ। साथै विषादी र विस्फोटक पदार्थको प्रयोगले पनि माछाको प्रजनन प्रक्रियामा नकारात्मक असर परेको छ ।
पहिले नदीमा पाइने लेउ र झ्याउ माछाको मुख्य आहार थियो। तर अहिले ती स्रोत नष्ट हुँदा माछा बाँच्न कठिन भएको छ। यसले नदीको पारिस्थितिक सन्तुलनमा गम्भीर असर पारेको छ ।
माझी समुदायका केही परिवार पेशा छाडेर अन्यत्र बसाइँ सरेका छन्। बाँकी परिवार पनि जीविका धान्न संघर्षरत छन्। यसले परम्परागत ज्ञान, सीप र संस्कृतिमा समेत असर परेको छ ।
स्थानीयवासीले नदी संरक्षणका लागि प्रभावकारी नीति आवश्यक रहेको बताएका छन्। विकासका नाममा भइरहेको गतिविधिले वातावरणीय सन्तुलन बिगारेको उनीहरूको आरोप छ ।
विशेषज्ञहरूले पनि नदी संरक्षण, प्रदूषण नियन्त्रण र माछा संरक्षण कार्यक्रम आवश्यक रहेको बताएका छन्। यसले दीर्घकालीन रूपमा नदी र समुदाय दुवैको हित गर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।