जनतापत्र, सिन्धुपाल्चोक । नेपाल–चीनबीचको प्रमुख व्यापारिक नाका तातोपानी यस वर्ष पनि बर्खायामसँगै समस्याको चपेटामा परेको छ। लगातारको वर्षा, पहिरो र जीर्ण सडकका कारण नाका जोड्ने सडक खण्ड अवरुद्ध हुँदा व्यापारिक गतिविधि प्रभावित भएका छन् भने व्यापारी, ढुवानी व्यवसायी र सवारी चालकहरू चिन्तित बनेका छन्।

नेपाल र चीनबीचको व्यापारिक सम्बन्ध विस्तार गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएको तातोपानी नाका विगत केही वर्षदेखि प्राकृतिक विपत्तिको असर खेप्दै आएको छ। विशेष गरी वर्षायाम सुरु भएसँगै सडकमा पहिरो खस्ने, लेदो जम्ने र सडक भासिने समस्या दोहोरिने गरेको छ। यस वर्ष पनि अवस्था फरक छैन। बाह्रबिसेदेखि कोदारी हुँदै लिपिङसम्मको सडक खण्डका विभिन्न स्थानमा पहिरो खस्दा यातायात सञ्चालन कठिन बनेको छ।

सडक अवरुद्ध भएपछि चीनबाट नेपालतर्फ आउने मालवाहक कन्टेनरहरू बीच बाटोमै रोकिएका छन्। कतिपय कन्टेनर चिनियाँ भूभागमा पार्किङ गरेर राखिएका छन् भने केही नेपाल–चीन सीमाक्षेत्र आसपासमै अड्किएका छन्। सडक बन्द हुँदा आयातित सामान समयमै गन्तव्यमा पुग्न नसक्दा व्यापारीहरूले आर्थिक क्षति व्यहोर्नुपरेको बताएका छन्।

विशेषगरी दसैँ, तिहार र जाडो मौसमलाई लक्षित गरी व्यवसायीहरूले चीनबाट विभिन्न सामग्री खरिद गरिरहेका बेला सडक समस्या थप चुनौती बनेको छ। लत्ताकपडा, विद्युतीय सामग्री, दैनिक उपभोग्य वस्तु तथा अन्य व्यापारिक सामान ढुवानीमा ढिलाइ हुँदा बजार आपूर्ति व्यवस्थामा समेत असर पर्न सक्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ।

सडकको अवस्थाले ढुवानी क्षेत्रमा कार्यरत चालकहरू पनि जोखिममा परेका छन्। पहिरो खस्ने सम्भावना भएका स्थानमा लामो समयसम्म सवारी रोकेर बस्नुपर्दा उनीहरू असुरक्षित महसुस गरिरहेका छन्। कतिपय स्थानमा माथिबाट ढुंगा खस्ने र सडक भासिने क्रम जारी रहेकाले यात्रा आफैंमा चुनौतीपूर्ण बनेको छ।

स्थानीयवासीहरूका अनुसार तातोपानी नाका जोड्ने सडक अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारिक मार्ग भए पनि यसको दीर्घकालीन सुधारका लागि आवश्यक काम पर्याप्त रूपमा हुन सकेको छैन। वर्षेनी दोहोरिने समस्या समाधानका लागि स्थायी संरचना निर्माण, पहिरो नियन्त्रण तथा सडक स्तरोन्नतिका काम प्रभावकारी रूपमा अघि बढाउनुपर्ने माग स्थानीयको छ।

सडक खुलाउन सम्बन्धित निकायले डोजर, एक्स्काभेटर र टिप्पर परिचालन गरे पनि निरन्तरको वर्षाले काममा बाधा पुगेको छ। कतिपय स्थानमा पहिरो हटाएलगत्तै पुनः लेदो र ढुंगा झर्ने समस्या देखिएको छ। प्राविधिकहरूका अनुसार मौसममा सुधार नआएसम्म सडक पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा ल्याउन कठिन हुने अवस्था छ।

तातोपानी नाका प्रभावित भइरहेका बेला रसुवागढी नाका पनि पूर्ण रूपमा सहज अवस्थामा छैन। उत्तरी क्षेत्रका नदीहरूमा जलसतह बढ्नुका साथै पहाडी भूभागमा भइरहेको भारी वर्षाले त्यहाँ पनि जोखिम बढाएको छ। व्यापारिक क्षेत्रका जानकारहरूका अनुसार नेपाल–चीन व्यापारका दुवै प्रमुख नाकामा समस्या उत्पन्न हुँदा आयात प्रणालीमा दबाब बढ्ने सम्भावना रहन्छ।

यसैबीच सरकारले आयातित वस्तुमा अधिकतम खुद्रा मूल्य (एमआरपी) सम्बन्धी व्यवस्था लागू गर्ने तयारी अघि बढाएपछि व्यवसायीहरू अर्को अन्योलमा परेका छन्। नयाँ आर्थिक वर्षदेखि लागू गर्ने भनिएको व्यवस्थाबारे स्पष्ट कार्यविधि नआएकाले व्यापारीहरूले सरकारको निर्णयको प्रतीक्षा गरिरहेका छन्।

व्यापारीहरूका अनुसार कुन वस्तुमा एमआरपी अनिवार्य हुने, कहाँ लेबल टाँस्ने र कसरी कार्यान्वयन गर्ने भन्ने विषय स्पष्ट नभएसम्म व्यवसाय सञ्चालनमा कठिनाइ हुन सक्छ। विशेषगरी चीनबाट आयात हुने फलफूल, तरकारी तथा छिट्टै बिग्रने वस्तुका लागि छुट्टै व्यवस्था आवश्यक रहेको उनीहरूको भनाइ छ।

फलफूल व्यवसायीहरूले चीनबाट आयात हुने स्याउ, नासपाती तथा अन्य फलफूल ढुवानीकै क्रममा केही मात्रामा बिग्रिने भएकाले मूल्य निर्धारण र लेबल व्यवस्थामा व्यावहारिक नीति आवश्यक रहेको बताएका छन्। उनीहरूका अनुसार व्यवसायी, भन्सार प्रशासन र सम्बन्धित सरकारी निकायबीच पर्याप्त छलफल गरेर मात्रै यस्तो व्यवस्था लागू गरिनुपर्छ।

ढुवानी व्यवसायीहरू भने सडक पूर्वाधार सुधारलाई सबैभन्दा महत्वपूर्ण विषय मान्छन्। उनीहरूका अनुसार तातोपानी र रसुवागढी नाकासम्मको सडक सुरक्षित र व्यवस्थित बनाउन सके चीनबाट सामान आयात गर्ने लागत घट्नेछ। यसले नेपाली बजारमा सामानको मूल्य कम गर्न पनि सहयोग पुग्ने विश्वास गरिएको छ।

व्यापार क्षेत्रका जानकारहरूका अनुसार हाल चीनबाट आउने धेरै सामान समुद्री मार्ग हुँदै भारतका विभिन्न बन्दरगाह प्रयोग गरेर नेपाल भित्रिने गरेका छन्। यदि उत्तरी नाकासम्मको सडक सञ्जाल भरपर्दो बन्न सके ढुवानी समय छोटिने मात्र होइन, लागत पनि उल्लेखनीय रूपमा घट्न सक्छ।

स्थानीयवासी, व्यवसायी तथा सरोकारवाला निकायहरूले तातोपानी नाकालाई राष्ट्रिय प्राथमिकताको परियोजनाका रूपमा हेर्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याएका छन्। अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार, पर्यटन, स्थानीय अर्थतन्त्र तथा रोजगारीसँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध राख्ने यो नाका वर्षेनी समस्यामा पर्ने अवस्था अन्त्य गर्न दीर्घकालीन योजना आवश्यक रहेको उनीहरूको धारणा छ।

बर्खायाम सकिएपछि मात्र सडक खुल्ने आशामा बस्नुपर्ने अवस्था अन्त्य गर्न पहिरो नियन्त्रण, सडक विस्तार, संरक्षण संरचना निर्माण तथा नियमित मर्मतसम्भारलाई प्रभावकारी बनाउनुपर्ने देखिन्छ। अन्यथा हरेक वर्ष दोहोरिने समस्या कारण व्यापार, पर्यटन र स्थानीय जनजीवनले निरन्तर सास्ती खेपिरहनुपर्ने अवस्था रहिरहनेछ।