यस वर्षको दसैँमा नेपालको पर्यटन क्षेत्र आन्तरिक पर्यटकको भरमा चलायमान बने पनि विदेशी पर्यटकको आगमन भने अपेक्षाअनुसार बढ्न सकेन। लामो बिदाको अवसरमा घुमफिर गर्ने स्वदेशी पर्यटकले प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्यमा चहलपहल बढाए पनि बाढीपहिरोको त्रास, अन्तर्राष्ट्रिय परिस्थितिको प्रभाव र पर्यटन प्रवर्द्धनमा देखिएको कमजोरीले विदेशी पर्यटकको आगमन प्रभावित भएको पर्यटन व्यवसायीहरूले बताएका छन्।

दसैँको समयमा पोखरा, चितवन, मुस्ताङ, मनाङ, रारा, लुम्बिनी र बन्दीपुरजस्ता पर्यटकीय क्षेत्रमा आन्तरिक पर्यटकको आकर्षण देखिएको थियो। त्यस्तै, अन्नपूर्ण आधार शिविर, मार्दी हिमाल, लाङटाङ र सगरमाथा आधार शिविरलगायत पदमार्गमा पनि घुम्न जाने युवाहरूको उपस्थिति उल्लेख्य रहेको व्यवसायीहरूको भनाइ छ। चाडपर्वमा परिवार र साथीभाइसँग घुमफिर गर्ने प्रवृत्ति बढ्दै जाँदा पर्यटन व्यवसायले आन्तरिक बजारबाट राहत पाएको देखिन्छ।

आन्तरिक पर्यटकलाई लक्षित गरी सञ्चालन गरिएका दसैँ विशेष प्याकेजले होटल तथा रिसोर्टको व्यवसायमा समेत सकारात्मक प्रभाव पारेको थियो। पोखरा, चितवन, धुलिखेल र नगरकोटका केही होटलमा कोठा बुकिङ ८० देखि १०० प्रतिशतसम्म पुगेको बताइएको छ। तर, स्वदेशी पर्यटकको चहलपहल बढे पनि होटलको बढ्दो क्षमता र व्यवसायीको अपेक्षाअनुसार विदेशी पर्यटकको आगमन हुन नसकेको पर्यटन क्षेत्रको मूल्याङ्कन छ।

बाढीपहिरोले विदेशी पर्यटकको यात्रा प्रभावित

ट्रेकिङ एजेन्सिज एसोसिएसन अफ नेपाल (टान) गण्डकीका निवर्तमान अध्यक्ष कृष्ण आचार्यका अनुसार यसपटक विदेशी पर्यटकको तुलनामा आन्तरिक पर्यटकको उपस्थिति बढी देखिएको थियो। सेप्टेम्बरको अन्त्यतिर भएको अविरल वर्षा, बाढी र पहिरोका कारण कतिपय पदमार्ग अवरुद्ध हुँदा पर्यटकले आफ्नो पूर्वनिर्धारित यात्रा परिवर्तन गर्नुपरेको थियो।

मनाङ, मुस्ताङ तथा बुढीगण्डकी करिडोर क्षेत्रमा भएको प्राकृतिक विपत्तिले मनास्लु पदमार्गसमेत प्रभावित भएपछि त्यहाँ जाने तयारीमा रहेका कतिपय पर्यटक अन्नपूर्ण आधार शिविर, मार्दी हिमाल, पुनहिल र खोप्रालगायत वैकल्पिक गन्तव्यतर्फ लागेका थिए। यसले केही पदमार्गमा पर्यटकको चाप बढाए पनि समग्र पर्यटन बजारमा अपेक्षित लाभ पुग्न नसकेको व्यवसायीहरूको भनाइ छ।

नेपालमा बाढीपहिरोका कारण उत्पन्न अवस्थाबारे अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यममा नकारात्मक सन्देश फैलिँदा विदेशी पर्यटकमा असुरक्षाको भावना बढेको व्यवसायीहरूको गुनासो छ। केही सीमित क्षेत्रमा भएको क्षतिको समाचारले समग्र नेपाल नै प्रभावित भएको धारणा बनेपछि पर्यटकले यात्रा स्थगित गर्ने वा बुकिङ रद्द गर्ने अवस्था आएको उनीहरूको भनाइ छ।

अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रवर्द्धन कमजोर

होटल संघ नेपालका अध्यक्ष विनायक शाहका अनुसार नेपालमा होटल तथा पर्यटकीय पूर्वाधार विस्तार भए पनि त्यसअनुसार विदेशी पर्यटक आकर्षित गर्न सकिएको छैन। अक्टोबर र नोभेम्बरलाई नेपालको प्रमुख पर्यटकीय सिजन मानिन्छ। विशेषगरी पदयात्राका लागि अनुकूल मानिने यस समयमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रभावकारी प्रचारप्रसार गर्न नसक्दा पर्यटन व्यवसायले अपेक्षित गति लिन नसकेको उनको भनाइ छ।

बाढीपहिरोपछि पर्यटकीय गन्तव्यहरू क्रमशः सामान्य अवस्थामा फर्किएको र धेरै स्थानमा भ्रमण गर्न सकिने अवस्था रहेको जानकारी अन्तर्राष्ट्रिय बजारसम्म पुर्‍याउन नसकिएको व्यवसायीहरूको गुनासो छ। विपत्तिपछि पर्यटकलाई विश्वस्त पार्न आवश्यक सूचना र प्रचार अभियान प्रभावकारी हुन नसक्दा विदेशी पर्यटकको नेपाल भ्रमणप्रतिको आकर्षण कमजोर बनेको उनीहरूको विश्लेषण छ।

सरकारले सन् २०२७ लाई ‘वेलनेस टुरिजम इयर’ घोषणा गरे पनि त्यसको कार्यान्वयनका लागि आवश्यक संरचना र बजेट व्यवस्थापनमा ढिलाइ भएको भन्दै पर्यटन व्यवसायीले असन्तुष्टि व्यक्त गरेका छन्। पर्यटन प्रवर्द्धनका योजना घोषणा गर्ने तर समयमै कार्यान्वयन नगर्ने प्रवृत्तिले क्षेत्रको विकासमा बाधा पुगेको उनीहरूको भनाइ छ।

पर्यटन बोर्ड नेतृत्वविहीन हुँदा समस्या

नेपाल पर्यटन बोर्डमा लामो समयदेखि प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) नियुक्त हुन नसक्नु र बजेट स्वीकृतिमा ढिलाइ हुनु पनि पर्यटन प्रवर्द्धन कमजोर हुनुका कारणमध्ये रहेको पर्यटन क्षेत्रका जानकारहरूले बताएका छन्।

नेपाल पर्यटन बोर्डका पूर्व प्रमुख कार्यकारी अधिकृत दीपकराज जोशीका अनुसार यस वर्षको मुख्य पर्यटकीय सिजनमा विदेशी पर्यटकको आगमन १८ देखि २० प्रतिशतसम्म बढ्ने अपेक्षा गरिएको थियो। तर, प्राकृतिक विपत्ति, मध्यपूर्वको तनावपूर्ण अवस्था र प्रभावकारी संकट सञ्चारको अभावका कारण उक्त लक्ष्य हासिल हुन सकेन।

उनका अनुसार बाढीपहिरोबाट प्रभावित क्षेत्रको वास्तविक अवस्था र सुरक्षित रहेका पर्यटकीय गन्तव्यबारे समयमै तथ्यपरक जानकारी दिन नसक्दा विदेशी पर्यटकमा अन्योल सिर्जना भएको हो। पर्यटन बोर्ड नेतृत्वविहीन रहनु र बजेट ढिलो स्वीकृत हुनुका कारण मुख्य सिजन सुरु हुनुअघि गर्नुपर्ने अन्तर्राष्ट्रिय प्रचारप्रसारका कामसमेत प्रभावित भएको उनले बताएका छन्।

युरोपेली पर्यटकको बुकिङ रद्द, भारतीय पर्यटकको आवागमन सामान्य

नेपाल पर्यटन बोर्डका वरिष्ठ अधिकृत सूर्य थपलियाका अनुसार बाढीपहिरोको समाचारले विशेषगरी युरोपलगायत टाढाका मुलुकबाट नेपाल आउने पर्यटकको बुकिङमा असर पारेको छ। युरोपेली पर्यटकले सामान्यतया जुलाई र अगस्टमै अक्टोबर तथा नोभेम्बरका लागि भ्रमण बुक गर्ने भए पनि दसैँअघि आएको प्राकृतिक विपत्तिको खबरपछि कतिपयले आफ्नो यात्रा रद्द गरेका थिए।

छिमेकी भारतबाट स्थलमार्ग हुँदै आउने पर्यटकमा भने त्यसको प्रभाव तुलनात्मक रूपमा कम देखिएको बोर्डको भनाइ छ। भारतीय पर्यटकको आवागमन सामान्य अवस्थामा रहे पनि समग्र पर्यटन बजारले अपेक्षा गरेअनुसार गति लिन नसकेको जनाइएको छ।

प्राकृतिक विपत्तिका कारण जनधनको क्षति भएपछि चाडपर्वमा घुमफिर गर्ने आन्तरिक पर्यटकको उत्साहसमेत प्रभावित भएको बोर्डका अधिकारीले बताएका छन्। यद्यपि, केही लोकप्रिय गन्तव्यमा आन्तरिक पर्यटकको राम्रो उपस्थिति देखिएको व्यवसायीहरूको अनुभव छ।

बजेट स्वीकृतिमा ढिलाइ भए पनि पर्यटन प्रवर्द्धनका लागि यस वर्ष पर्याप्त बजेट विनियोजन भएको र बाँकी अवधिमा कार्यक्रमलाई तीव्रता दिइने बोर्डका अधिकारीको दाबी छ।

समग्रमा, यस वर्षको दसैँमा आन्तरिक पर्यटकले नेपालको पर्यटन बजारलाई केही हदसम्म चलायमान बनाए पनि विदेशी पर्यटकको आगमन बढाउन प्रभावकारी अन्तर्राष्ट्रिय प्रचारप्रसार, विपत्तिपछिको अवस्थाबारे विश्वसनीय सूचना प्रवाह र पर्यटनसम्बन्धी योजनाको समयमै कार्यान्वयन आवश्यक देखिएको छ।