काठमाडौं । प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाहको भारत भ्रमणलाई लक्षित गर्दै नेपाल र भारतका अधिकारीहरूले कूटनीतिक तयारी अघि बढाएका छन्। मंसिर दोस्रो साताका लागि सम्भावित भ्रमणको तयारी भइरहेको भए पनि भ्रमणको औपचारिक मिति भने तय भइसकेको छैन। भ्रमणका क्रममा दुई देशबीच ठूला पूर्वाधार आयोजना, जलविद्युत् विकास, व्यापार तथा लामो समयदेखि समाधान हुन नसकेका विवादका विषयमा छलफल हुने अपेक्षा गरिएको छ।

गत चैत १३ गते प्रधानमन्त्रीको जिम्मेवारी सम्हालेपछि शाहको यो पहिलो औपचारिक द्विपक्षीय भारत भ्रमण हुनेछ। भ्रमण करिब तीन दिनको हुने सम्भावना रहेको र प्रधानमन्त्री शाहले भारतीय समकक्षी नरेन्द्र मोदीसहित उच्चपदस्थ अधिकारीहरूसँग भेटवार्ता गर्ने तयारी छ। भ्रमणलाई उपलब्धिमूलक बनाउन दुवै देशका अधिकारीहरूले सम्भावित सम्झौता तथा समझदारीपत्रको सूची आदानप्रदान गरिसकेका छन्।

भ्रमणका क्रममा नेपालमा भारतको सहयोगमा निर्माण भएका केही ठूला आयोजनाको उद्घाटन तथा नयाँ परियोजनाको शिलान्यास गर्ने कार्यक्रम प्रस्ताव गरिएको छ। काभ्रेपलाञ्चोकको पनौतीस्थित नेपाल प्रहरी प्रतिष्ठान, दार्चुलाको पुल, भैरहवास्थित एकीकृत जाँच चौकी र महाकाली नदीमाथि निर्माण भएको पक्की पुल उद्घाटनका लागि तयार अवस्थामा छन्।

त्यसैगरी, दोधारा–चाँदनीमा निर्माण हुने एकीकृत जाँच चौकी, तल्लो अरुण जलविद्युत् आयोजना र सिलिगुडीदेखि झापासम्म पेट्रोलियम पाइपलाइनको संयुक्त शिलान्यास गर्ने सम्भावना छ। यी आयोजनाले नेपालको पूर्वाधार, ऊर्जा र पेट्रोलियम आपूर्तिको क्षेत्रमा सहकार्य विस्तार गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

ऊर्जा क्षेत्रलाई पनि भ्रमणको महत्त्वपूर्ण एजेन्डाका रूपमा अघि बढाउने तयारी छ। पश्चिम सेती जलविद्युत् आयोजना, फुकोट कर्णाली जलविद्युत् आयोजना र सेती नदी–६ जलविद्युत् आयोजनाबारे थप छलफल हुन सक्नेछ। यी आयोजनामा भारतको सरकारी स्वामित्वमा रहेको एनएचपीसी संलग्न रहेकाले लगानी तथा कार्यान्वयनसम्बन्धी विषयमा सहमति जुटाउने प्रयास गरिनेछ।

पूर्वाधार र ऊर्जा विकाससँगै नेपालले लामो समयदेखि उठाउँदै आएका सीमा विवाद, थप हवाई प्रवेश बिन्दु, पञ्चेश्वर बहुउद्देश्यीय परियोजना तथा व्यापार र पारवहनसम्बन्धी विषय पनि वार्ताको प्राथमिकतामा रहनेछन्। यी मुद्दामा सहमति जुटाउन दुवै पक्षबीच निरन्तर संवाद र कूटनीतिक पहल आवश्यक देखिन्छ।

यसैबीच, भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको विनाशकारी बाढीपहिरोबाट प्रभावित क्षेत्रको पुनर्निर्माण र पुनःस्थापनाका लागि नेपालले भारतसँग सहयोग मागेको छ। सरकारले पुनर्निर्माणका लागि अनुदान तथा सहुलियतपूर्ण ऋण उपलब्ध गराउन आग्रह गरिसकेको छ। अर्थमन्त्री स्वर्णिम वाग्लेले पनि यसअघि भारत भ्रमण गरी आवश्यक सहयोगका विषयमा छलफल गरेका थिए। प्रधानमन्त्रीको भ्रमणमा यस विषयलाई समेत प्राथमिकताका साथ उठाउने तयारी छ।

प्रधानमन्त्री शाहले यसअघि संयुक्त राष्ट्रसंघको ८१औँ महासभामा सहभागी हुन न्युयोर्क भ्रमण गरेका थिए। महासभाबाट फर्किएपछि परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले उपयुक्त समयमा भारत भ्रमण हुने र त्यसलाई परिणाममुखी बनाउने बताएका थिए। भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले पनि शाहलाई पदभार ग्रहण गरेलगत्तै भारत भ्रमणको निम्तो दिएका थिए।

नेपाल र भारतबीचको सम्बन्धलाई थप सुदृढ बनाउने, विकास आयोजनालाई गति दिने र द्विपक्षीय समस्याको समाधान खोज्ने उद्देश्यसहित भ्रमणको तयारी भइरहेको छ। यद्यपि, प्रस्तावित आयोजना तथा सम्झौतामध्ये कुन–कुन विषयमा अन्तिम सहमति हुन्छ भन्ने कुरा भ्रमणको औपचारिक कार्यक्रम र वार्ताको नतिजापछि मात्रै स्पष्ट हुनेछ।