जनतापत्र,सिन्धुपाल्चोक ।
इन्द्रावती गाउँपालिका–५ स्थित ऐंसेलुखर्क माध्यमिक विद्यालयका प्राविधिक धारअन्तर्गत बाली विज्ञान अध्ययनरत विद्यार्थीहरूले धान तथा अदुवा बालीमा लाग्ने रोग–किराको पहिचान र त्यसको निराकरणका उपायबारे प्रयोगात्मक अध्ययन सुरु गरेका छन्। विद्यार्थीलाई कक्षाकोठामा सिकेका सैद्धान्तिक ज्ञानलाई खेतबारीमै प्रयोग गरी व्यवहारिक ज्ञान हासिल गराउने उद्देश्यले बाली उपचार शिविर तथा अध्ययन अवलोकन भ्रमण सञ्चालन गरिएको हो।

तीन दिनसम्म सञ्चालन हुने कार्यक्रमअन्तर्गत पहिलो दिन विद्यार्थीहरूले इन्द्रावती गाउँपालिका–५ को सूर्यकोट क्षेत्रमा रहेका कृषकका धानखेत तथा अदुवा बारीमा पुगेर बालीको अवस्था अवलोकन गरेका छन्। स्थानीय कृषकका खेतबारीमा पुगेर विद्यार्थीहरूले धान तथा अदुवा बालीमा देखिएका समस्या, रोग तथा किराको अवस्था, बालीको वृद्धि विकास र उत्पादनमा पर्न सक्ने असरबारे स्थलगत अध्ययन गरेका हुन्।

कार्यक्रममा करिब एक दर्जन स्थानीय कृषकका धानखेत तथा अदुवा बारीलाई अध्ययन क्षेत्रका रूपमा प्रयोग गरिएको छ। विद्यार्थीहरूले खेतमै पुगेर बालीमा देखिएका लक्षणको अवलोकन गर्नुका साथै रोग तथा किराको पहिचान गर्ने, क्षतिको अवस्था बुझ्ने र सम्भावित नियन्त्रण तथा व्यवस्थापनका उपायबारे जानकारी लिएका छन्। यस प्रकारको स्थलगत अध्ययनले विद्यार्थीलाई कृषि विषयको व्यवहारिक ज्ञान हासिल गर्न सहयोग पुग्ने विद्यालयले जनाएको छ।

बाली विज्ञान अध्ययन गरिरहेका विद्यार्थीका लागि यस्ता कार्यक्रमलाई महत्वपूर्ण प्रयोगात्मक शिक्षाका रूपमा लिइएको छ। कृषिसम्बन्धी विषय अध्ययन गर्दा पुस्तकमा पढेको ज्ञानलाई वास्तविक खेतबारीमा प्रयोग गर्न पाउनु विद्यार्थीका लागि सिकाइको प्रभावकारी माध्यम बन्ने गरेको छ। किसानको खेतमा देखिएका वास्तविक समस्या पहिचान गरी त्यसको समाधानका उपाय खोज्ने अभ्यासले विद्यार्थीमा कृषि प्रविधिप्रतिको रुचि बढाउनुका साथै भविष्यमा दक्ष कृषि प्राविधिक बन्नसमेत सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

कार्यक्रममा विद्यालयका विषय शिक्षक तथा विषय विज्ञका रूपमा प्रविण भट्टराई, निराजन बन्जाडेलगायतको सहभागिता रहेको छ। विषय विज्ञहरूले विद्यार्थीलाई धान तथा अदुवा बालीमा लाग्न सक्ने विभिन्न रोग तथा किराका लक्षण, त्यसबाट हुने क्षति, रोग फैलिन सक्ने अवस्था तथा रोकथाम र व्यवस्थापनका उपायबारे स्थलगत रूपमा जानकारी गराएका छन्।

स्थानीय कृषकहरू पनि विद्यार्थीको अध्ययन अवलोकन कार्यक्रममा सहभागी भएका छन्। कृषकहरूले आफ्ना खेतबारीमा देखिएका रोग तथा किराका समस्या, उत्पादनमा देखिएका चुनौती र बाली संरक्षणका क्रममा भोग्दै आएका समस्याबारे विद्यार्थी तथा विषय विज्ञसँग जानकारी आदानप्रदान गरेका छन्। यसले विद्यालय, विद्यार्थी र स्थानीय कृषकबीच कृषि ज्ञान तथा अनुभव आदानप्रदान गर्ने अवसरसमेत सिर्जना गरेको छ।

कार्यक्रमको दोस्रो दिन अर्थात् भोलि स्थानीय कृषकहरूसँग रोग तथा त्यसको निदानका विषयमा अन्तरक्रिया गरिने भएको छ। वडा कार्यालयमा आयोजना हुने अन्तरक्रियामा कृषकहरूले आफ्ना खेतबारीमा देखिएका रोग–किरासम्बन्धी समस्या राख्ने तथा विषय विज्ञ र प्राविधिक धारका विद्यार्थीहरूले सम्भावित समाधानका उपायबारे जानकारी दिने बताइएको छ।

अन्तरक्रियामार्फत कृषकलाई बालीमा रोग तथा किराको समस्या देखिएपछि अपनाउनुपर्ने सावधानी, प्रारम्भिक पहिचान, उचित व्यवस्थापन र आवश्यक प्राविधिक परामर्शका विषयमा जानकारी गराइनेछ। रोग–किराको समयमै पहिचान गरी उचित व्यवस्थापन गर्न सके उत्पादनमा हुने क्षति न्यूनीकरण गर्न सकिने भएकाले कार्यक्रम कृषकका लागि समेत उपयोगी हुने अपेक्षा गरिएको छ।

त्यसैगरी कार्यक्रमको तेस्रो तथा अन्तिम दिन अध्ययन शिविर सम्पन्न गरिनेछ। तीन दिनको अवधिमा विद्यार्थीले संकलन गरेका तथ्य, स्थलगत अवलोकन, कृषकसँग गरिएको छलफल तथा विषय विज्ञबाट प्राप्त जानकारीलाई समेटेर अध्ययनको निष्कर्ष निकालिनेछ। यसबाट विद्यार्थीहरूले बाली संरक्षण तथा व्यवस्थापनसम्बन्धी आफ्नो व्यवहारिक ज्ञानलाई थप सुदृढ गर्ने अवसर पाउनेछन्।

कार्यक्रममा वडा जनप्रतिनिधि, स्थानीय कृषक, विद्यालयका शिक्षक तथा विद्यार्थीको सहभागिता रहेको छ। स्थानीय तह र विद्यालयबीचको सहकार्यमा यस्ता कार्यक्रम सञ्चालन हुँदा कृषि शिक्षालाई व्यवहारमुखी बनाउन सकिने सहभागीहरूको भनाइ छ।

कृषि प्रधान क्षेत्रका विद्यालयमा प्राविधिक तथा व्यावसायिक शिक्षालाई खेतबारीसँग जोड्न सके विद्यार्थीले अध्ययनसँगै स्थानीय कृषिका समस्या समाधानमा समेत योगदान दिन सक्ने देखिन्छ। ऐंसेलुखर्क माध्यमिक विद्यालयले सञ्चालन गरेको बाली उपचार शिविरले विद्यार्थीलाई प्रयोगात्मक सिकाइसँग जोड्नुका साथै स्थानीय कृषकलाई समेत बाली संरक्षणसम्बन्धी जानकारी उपलब्ध गराउने दोहोरो उद्देश्य पूरा गर्ने विश्वास गरिएको छ।

स्थानीय स्तरमै उपलब्ध जनशक्ति, विद्यार्थीको ज्ञान र कृषकको अनुभवलाई एकै ठाउँमा जोडेर सञ्चालन गरिएको यस कार्यक्रमले कृषि उत्पादनमा देखिने रोग–किराको समस्या पहिचान र समाधानका लागि विद्यालय तथा समुदायबीच सहकार्यको वातावरण निर्माण गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। साथै, यस्ता अभ्यासले विद्यार्थीलाई केवल परीक्षामुखी नभई वास्तविक कृषि समस्या समाधान गर्न सक्ने प्राविधिक जनशक्तिका रूपमा विकास गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने देखिन्छ।