टीका सुवेदी ।
निर्वाचन लोकतन्त्रको मुटु हो । यसले हरेक नागरिकलाई आफ्नो आवाज प्रकट गर्ने, नेतृत्व चयन गर्ने र राष्ट्रको दिशा तय गर्ने अधिकार प्रदान गर्छ । लोकतान्त्रिक व्यवस्थामा सत्ता जनताबाट उत्पन्न हुन्छ भन्ने मूल मान्यता निर्वाचनबाट नै व्यवहारमा उतारिन्छ । त्यसैले निर्वाचन केवल औपचारिक प्रक्रिया होइन; यो जनताको सार्वभौम अधिकारको अभ्यास हो । जब नागरिकले मतदान गर्छन्, उनीहरूले केवल उम्मेदवार चयन गरिरहेका हुँदैनन्, बरु आफ्नो भविष्य निर्माण गरिरहेका हुन्छन् ।

मतदान गर्नु भनेको आफ्नो भोलिको नेपाल कस्तो बनाउने भन्ने निर्णय गर्नु हो । शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी, पूर्वाधार, सुशासन, पारदर्शिता—यी सबै विषयमा नीति बनाउने जिम्मेवारी नेतृत्वको हुन्छ, र त्यो नेतृत्व कसले गर्ने भन्ने निर्णय जनताको मतले गर्छ । एउटा मत सानो जस्तो देखिए पनि त्यसले ठूलो परिवर्तन ल्याउन सक्छ । इतिहासमा थुप्रै उदाहरण छन् जहाँ सानो मतान्तरले सरकारको दिशा बदलेको छ । त्यसैले “मेरो एउटा मतले के फरक पर्छ र ?” भन्ने सोच लोकतन्त्रका लागि हानिकारक हुन्छ ।
निर्वाचनमा भाग लिनु राष्ट्रप्रतिको कर्तव्य पनि हो। अधिकारसँगै जिम्मेवारी जोडिएको हुन्छ । मतदान अधिकार स्वतन्त्रताको प्रतीक हो, र स्वतन्त्र नागरिकले आफ्नो अधिकार प्रयोग गर्नु नै लोकतान्त्रिक संस्कार हो । जब नागरिक सक्रिय रूपमा निर्वाचनमा सहभागी हुन्छन्, तब मात्र लोकतन्त्र जीवन्त रहन्छ । निष्क्रियता, उदासीनता वा निराशाले लोकतन्त्रलाई कमजोर बनाउँछ, तर सक्रिय सहभागिताले यसलाई बलियो र दिगो बनाउँछ ।
जनताको मतले नेतृत्व छनोट गर्छ र नेतृत्वलाई जवाफदेही पनि बनाउँछ। निर्वाचनले सन्देश दिन्छ—यदि जनअपेक्षा पूरा भएन भने अर्को चुनावमा परिवर्तन सम्भव छ । यही सम्भावनाले शासकलाई जिम्मेवार बनाउँछ । पारदर्शिता, सुशासन र उत्तरदायित्वको संस्कृति निर्वाचन प्रक्रियाबाटै सुदृढ हुन्छ । त्यसैले निर्वाचन केवल सत्ता परिवर्तनको माध्यम मात्र होइन; यो उत्तरदायी शासनको आधार पनि हो ।

निर्वाचनले समानता र न्यायको ढोका खोल्छ । लोकतन्त्रमा धनी–गरिब, शिक्षित–अशिक्षित, महिला–पुरुष, सबैको मत बराबर हुन्छ । हरेक मत समान मूल्यको हुन्छ भन्ने सिद्धान्तले सामाजिक समानताको सन्देश दिन्छ । विविधता भएको समाजमा निर्वाचनले सबै समूहको आवाजलाई स्थान दिन्छ। यसले एकताको भावना बढाउँछ र राष्ट्रिय सहकार्यको वातावरण सिर्जना गर्छ। जनताको एकताले निर्वाचनलाई सफल बनाउँछ, र सफल निर्वाचनले राष्ट्रलाई बलियो बनाउँछ।

हरेक निर्वाचन नयाँ सुरुवात हो । यो अवसर हो । पछिल्ला कमजोरी सच्याउने, नयाँ योजना ल्याउने र सकारात्मक परिवर्तनको बाटो खोल्ने । निर्वाचनलाई लोकतन्त्रको उत्सव भनिन्छ, किनकि यसमा नागरिक उत्साहपूर्वक सहभागी हुन्छन् । मतदान केन्द्रमा लामबद्ध नागरिकहरूको दृश्यले लोकतन्त्रप्रतिको विश्वास झल्काउँछ । त्यो उत्साह समाजका लागि ऊर्जा हो, जसले सामूहिक भविष्यप्रति आशा जगाउँछ।

मतदान गर्नु भनेको आफ्नो परिवार र समाजको उज्ज्वल भविष्यका लागि योगदान दिनु हो । आज हामीले दिएको मतले भोलिको शिक्षा नीति, स्वास्थ्य सेवा, रोजगारीको अवसर र विकासको गति निर्धारण गर्छ। त्यसैले मत प्रयोग गर्दा व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा माथि उठेर समग्र समाजको हितलाई ध्यान दिनु आवश्यक हुन्छ । जिम्मेवारीपूर्वक मतदान गर्नु नै सच्चा नागरिकताको पहिचान हो ।

निर्वाचनले नयाँ पुस्तालाई पनि प्रेरित गर्छ। युवाहरूमा राजनीतिक चेतना जागृत गराउने र उनीहरूलाई राष्ट्रनिर्माणमा सहभागी गराउने प्रभावकारी माध्यम निर्वाचन हो। जब युवाले मतदान गर्छन्, उनीहरू परिवर्तनका सक्रिय साझेदार बन्छन्। युवाको उत्साह, ऊर्जा र नवीन सोचले लोकतन्त्रलाई थप सशक्त बनाउँछ। नयाँ पुस्ताले निर्वाचनलाई केवल परम्परागत अभ्यासका रूपमा होइन, आफ्ना सपना र आकांक्षा साकार पार्ने अवसरका रूपमा हेर्नुपर्छ। यही चेतनाले लोकतान्त्रिक संस्कारलाई पुस्तौँपुस्ता हस्तान्तरण गर्ने आधार तयार गर्छ ।
निर्वाचनमा सहभागी हुनु भनेको परिवर्तनको एजेन्ट बन्नु हो । समाजमा देखिएका समस्या—बेरोजगारी, भ्रष्टाचार, असमानता, सेवा–सुविधाको अभाव, यी सबैको समाधान नीतिगत तहबाट खोज्नुपर्छ । नीति निर्माण गर्ने प्रतिनिधि चयन गर्ने अधिकार जनतामा हुन्छ । त्यसैले मतदानको माध्यमबाट नागरिकले आफूले चाहेको परिवर्तनलाई मूर्त रूप दिन सक्छन् । परिवर्तन सम्भव छ भन्ने विश्वास नै लोकतन्त्रको शक्ति हो ।
जनताको आवाज निर्वाचनबाट नै सशक्त रूपमा गुञ्जिन्छ । मतदान केन्द्रमा दिएको मत केवल कागजको टुक्रा होइन; त्यो जनताको इच्छा, अपेक्षा र आशाको प्रतीक हो । जब लाखौँ मतहरू एकत्रित हुन्छन्, त्यसले राष्ट्रको दिशा निर्धारण गर्छ । जनताको मतले इतिहास लेखिन्छ भन्ने भनाइ त्यसै बनेको होइन । राजनीतिक परिवर्तन, नीति सुधार र सामाजिक रूपान्तरणका पछाडि सधैँ जनमतको बल हुन्छ ।
निर्वाचनको शक्ति जनतामा निहित छ । संविधानले प्रदान गरेको सार्वभौमसत्ता जनतामा केन्द्रित हुन्छ, र निर्वाचन त्यसको व्यवहारिक अभिव्यक्ति हो। यदि जनता सचेत, जिम्मेवार र सक्रिय भए भने कुनै पनि व्यवस्था सुदृढ र स्थिर रहन्छ । तर यदि जनसहभागिता कमजोर भयो भने लोकतन्त्र पनि कमजोर बन्छ। त्यसैले नागरिक चेतना, राजनीतिक शिक्षा र मतदान संस्कृतिको विकास अत्यन्त आवश्यक हुन्छ।
हरेक मत एउटा बीउ जस्तै हो। बीउ सानो देखिए पनि त्यसबाट ठूलो र फलदायी रूख उम्रन सक्छ। त्यस्तै, एउटा मतले पनि दीर्घकालीन प्रभाव पार्न सक्छ। समृद्धि, विकास र सुशासनको बगैँचा फलाउनका लागि प्रत्येक नागरिकको मत आवश्यक हुन्छ । जब सबैले आफ्नो कर्तव्य पूरा गर्छन्, तब मात्र सामूहिक उपलब्धि सम्भव हुन्छ ।

निर्वाचनले नेतृत्वलाई जवाफदेही बनाउने मात्र होइन, जनतालाई पनि जिम्मेवार बनाउँछ । सही निर्णय गर्नका लागि उम्मेदवारको विचार, योजना, चरित्र र कार्यक्षमताको मूल्याङ्कन गर्नु जरुरी हुन्छ। भावनामा बगेर होइन, विवेक र तथ्यको आधारमा मत प्रयोग गर्नु लोकतान्त्रिक परिपक्वताको चिन्ह हो । यसले स्वस्थ राजनीतिक संस्कृति निर्माण गर्न मद्दत गर्छ ।
निर्वाचन विविधताको सम्मान गर्ने प्रक्रिया पनि हो । विभिन्न भाषा, संस्कृति, समुदाय र विचारधाराले भरिएको समाजमा निर्वाचनले सबैलाई समान अवसर दिन्छ । यसले एकताको भावना सुदृढ गर्दै साझा राष्ट्रिय लक्ष्यतर्फ अग्रसर गराउँछ। लोकतन्त्रको सौन्दर्य नै यही हो—भिन्नताभित्र एकता खोज्नु ।
अन्ततः निर्वाचन लोकतन्त्रको उत्सव हो । यो उत्सव केवल मतदानको दिनमा सीमित हुँदैन; यो निरन्तर अभ्यास हो। नागरिक सचेत रहनु, नेतृत्वलाई प्रश्न गर्नु, र आगामी निर्वाचनका लागि तयारी गर्नु—यी सबै लोकतान्त्रिक जीवनका हिस्सा हुन् । तपाईंको सहभागिताले लोकतन्त्रलाई जीवन्त राख्छ, तपाईंको मतले भोलिको नेपाल निर्माण गर्छ, र तपाईंको सक्रियताले राष्ट्रलाई सही दिशातर्फ अघि बढाउँछ ।
यसैले, निर्वाचनलाई अवसरका रूपमा लिनुहोस् । आफ्नो अधिकारको सम्मान गर्नुहोस्, जिम्मेवारीपूर्वक मत प्रयोग गर्नुहोस्, र सकारात्मक परिवर्तनका लागि अग्रसर हुनुहोस्। लोकतन्त्रको शक्ति जनतामा छ र त्यो शक्ति प्रयोग गर्ने सबैभन्दा प्रभावकारी माध्यम निर्वाचन नै हो ।