टीका सुवेदी , सिन्धुपाल्चोक ।
नेपालमा पछिल्ला केही वर्ष यता वैदेशिक रोजगारीको बढ्दो प्रवृत्तिका कारण देशभित्रको कृषि, उद्योग तथा व्यवसायको सम्भावना ओझेलमा पर्दै गएको अवस्था छ। तर यिनै प्रवृत्तिहरूको बीचमा उभिएर ‘देशमै केही गर्न सकिन्छ’ भन्ने सन्देश लिएर समाजसेवी भूपेन्द्र थापाले सिन्धुपाल्चोकको चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिका–१० मा व्यावसायिक कफी खेती सुरु गरेका छन्। थापाले सुरु गरेको यो प्रयास अब समाजमा एउटा नयाँ उदाहरणका रूपमा स्थापित हुने दिशामा अग्रसर देखिन्छ।

भूपेन्द्र थापा नेपाली कांग्रेसको भातृ संगठन नेपाल भूतपूर्व सैनिक संघ का केन्द्रिय कोषाध्यक्ष हुन्। उनले समाजसेवामा सक्रियता देखाउँदै गर्दा अब कृषि व्यवसायमा समेत हात हालेका छन्। विशेषतः कफी खेतीलाई भविष्यमा आम्दानीको भरपर्दो स्रोतका रूपमा विकास गर्ने लक्ष्यसहित उनले चौतारा साँगाचोकगढी १० मा रहेको ४६ रोपनी जग्गामा कफी खेती थालनी गरेका हुन्। हालसम्म उनले सो क्षेत्रमा १० हजार कफीका बिरुवा रोपिसकेका छन्।

जसमा ३ हजार ५ सय बिरुवा जिल्ला कफी सहकारी संघको सहयोगमा उपलब्ध गराइएको हो भने बाँकी बिरुवाहरू उनले निजी प्रयासबाट व्यवस्थापन गरेका छन्। थापाको अनुसार कफी खेतीबाट वार्षिक रूपमा एक करोड रुपैयाँभन्दा बढी आम्दानी गर्न सकिन्छ भन्ने विश्वास उनीसँग छ। “नेपाली भूमिमा उत्पादित कफीको अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा राम्रो माग छ,” थापा भन्छन्, “सही प्रविधि र व्यवस्थापनसहित खेती गर्न सकियो भने कृषि नै युवाहरूको रोजगारीको भरपर्दो आधार बन्न सक्छ।”

उनले बाँझो अवस्थामा रहेका थुप्रै जमिनहरूलाई प्रयोगमा ल्याएर उत्पादनमूलक कार्यमा लगाउने उद्देश्य राखेका छन्। “हाम्रा थुप्रै जमिनहरू खेती योग्य छन्, तर उत्पादनमूलक गतिविधिमा प्रयोग भएको छैन,” थापा भन्छन्, “त्यस्ता जग्गाहरूलाई व्यवस्थित रूपमा कृषि, विशेषगरी नगदे बालीमा प्रयोग गर्न सके मुलुकको आर्थिक समृद्धिमा उल्लेखनीय योगदान पुर्‍याउन सकिन्छ।”

कफी खेती थापाका लागि केवल व्यवसायिक प्रयोजन मात्र होइन, उनी यसलाई सामाजिक रुपान्तरणको अभियान पनि ठान्छन्। थापा विश्वास गर्छन् कि वैदेशिक रोजगारीमा जाने युवाहरूलाई कृषि व्यवसायले वैकल्पिक अवसर दिन सक्छ। “आज हजारौँ युवा खाडी र अन्य देशमा पसिना बगाइरहेका छन्,” उनी भन्छन्, “तर देशमै बसेर व्यावसायिक कृषि गर्न सकिन्छ भन्ने सन्देश दिन मैले यो खेती सुरु गरेको हुँ।”

विदेशिने युवाहरूलाई देशमै रोजगारीको सन्देश
बिदेशिएका युबालाइ पनि यो खेतिले स्वदेश फर्केर केही गर्ने हौसला मिल्ने बिस्वास थापाले लिएका छन ।
थापाको योजना कफी खेतीलाई विस्तार गर्दै, अन्य युवालाई समेत आकर्षित गर्नु हो। उनी भन्छन्, “श्रम गुमाएर कमाउने भन्दा देशमै श्रम गरेर आत्मनिर्भर बन्नु उपयुक्त हुन्छ।” यसका लागि उनी युवालाई व्यवसायिक तालिम दिने, सहकारीसँग सहकार्य गर्ने र सरकारी सहयोग पनि माग गर्ने तयारीमा छन्।
थापाले अरू थुप्रै जग्गामा पनि कफी खेती विस्तार गर्ने योजना बनाएका छन्।

समाजसेवाबाट कृषि उद्यमतर्फको यात्रा

समाजसेवामा सक्रिय थापा आफ्नो क्षेत्रका वृद्धवृद्धा, अपांगता भएका व्यक्तिहरू, विपन्न परिवारहरूका लागि राहत, शिक्षा, स्वास्थ्य सेवामा पहिल्यैदेखि सहयोग गर्दै आएका छन्। तर उनी भन्छन्, “मदत गर्नु अस्थायी समाधान हो, तर आत्मनिर्भर बनाउन प्रेरणा दिनु दीर्घकालीन समाधान हो।” त्यसैले उनी कृषि क्षेत्रलाई रोजगारी र आत्मनिर्भरता निर्माणको दीर्घकालीन समाधानका रूपमा हेर्छन्।

स्थानीय सहयोग र सरकारको भूमिका

थापाको कफी खेती अभियानले स्थानीय तह, सहकारी संस्था र सरकारसँगको सहकार्यलाई समेत थप बलियो बनाउन सक्ने विश्वास गरिएको छ। हालै उनले जिल्ला कफी सहकारी संघसँग मिलेर खेतीको लागि प्राविधिक सल्लाह तथा बिरुवा व्यवस्थापन गरेका छन्। उनी भन्छन्, “सहकार्य नगरी अगाडि बढ्न सकिन्न, त्यसैले सहकारी, नगरपालिका र प्रदेश सरकारसँग सहकार्य गरी कफी खेतीलाई नमुना बनाउन म प्रतिवद्ध छु।”
कफी खेतीको सम्भावना र प्रभाव
नेपालको भू–प्राकृतिक बनावट र मौसम कफी खेतीको लागि उपयुक्त मानिन्छ। विशेषतः पहाडी भूभागमा कफीको राम्रो उत्पादन हुने भएकाले सिन्धुपाल्चोक जस्तो जिल्लामा यसले थप सम्भावनाको ढोका खोल्ने देखिन्छ।
उनले १० हजार प्रती कफिबाट बार्षिक रुपमा करोडौं आम्दानी गर्न सकिने बताए । उनले चौतारा साङ्गाचोक गढी नगरपालिका र इन्द्रावती गाउँपालिकामा आगामी बर्समा ३० देखि ५० हजार सम्म कफिको बिरुवा लगाउने समेत बताएका छन ।
थापा भन्छन्, “हामीले थोरै लगानीबाट धेरै फाइदा लिन सक्छौं। ३ देखि ५ वर्षमा मेरो खेतबाट उत्पादित कफी अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा निर्यात गर्न सक्ने लक्ष्य राखेको छु।” उनी कफीलाई ‘हरियो सुन’ जस्तै मान्दछन् र त्यसकै संरक्षण, प्रशोधन र ब्रान्डिङमा पनि ध्यान केन्द्रित गरिरहेका छन्।

निष्कर्ष

समाजसेवी भूपेन्द्र थापाले सुरु गरेको कफी खेती अभियान केवल एक व्यक्तिको व्यवसायिक प्रयास मात्र नभई समाजमा उदाहरणीय प्रेरणाको स्रोत बन्नेछ भन्ने विश्वास गरिएको छ। बाँझो जग्गाको सदुपयोग, वैदेशिक रोजगारीको विकल्प, आत्मनिर्भरता, कृषिमा नवप्रवर्तन, सहकारी सहकार्य र दीर्घकालीन आम्दानीको स्रोत जस्ता पक्षहरू यस अभियानसँग जोडिएका छन्।

थापा भन्छन्, “देशमा सम्भावना छैन भन्ने सोच परिवर्तन गर्न हामीले काम देखाउनै पर्छ।” उनको यही सोचले अब नेपाली कृषि क्षेत्रलाई नयाँ दिशातर्फ डो-याउने विश्वास गरिएको छ।